تفسير : آن روز پشيمانى بيهوده است در آيات گذشته دستور مؤكدى براى توبه و اصلاح و جبران اعمال گذشته آمده بود ، آيات مورد بحث در تعقيب آن آمده ، نخست مىگويد : « اين دستورها به خاطر آن داده شد كه مبادا كسى روز قيامت بگويد : افسوس بر من از كوتاهىهايى كه در اطاعت فرمان خدا كردم ! و آيات و رسولان او را به سخريه گرفتم » ! ( * ( أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّه وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ ) * ) ( 1 ) « يا حسرتا » در اصل « يا حسرتى » بوده ( حسرت به ياء متكلم اضافه شده است ) و حسرت به معنى اندوه و غم بر چيزهايى است كه از دست رفته و پشيمانى ببار آورده است . « راغب » در مفردات مىگويد : اين كلمه از ماده « حسر » ( بر وزن حبس ) به معنى برهنه كردن و كنار زدن لباس است ، و از آنجا كه در موارد ندامت و اندوه بر گذشته گويى پرده‌هاى جهل كنار رفته ، اين تعبير به كار مىرود . آرى هنگامى كه انسان وارد عرصه محشر مىشود و نتيجه تفريطها ، و مسامحه كاريها و خلافكاريها ، و شوخى گرفتن جديها ، را در برابر چشم خود مىبيند ، فريادش به « وا حسرتا » بلند مىشود ، اندوهى سنگين توأم با ندامتى عميق بر قلب او سايه مىافكند ، و اين حالت درونى خود را بر زبان آورده و به صورت جمله‌هاى فوق بيان مىدارد . در اينكه « جنب اللَّه » در اينجا به چه معنى است ؟ مفسران احتمالات

--> ( 1 ) آغاز اين آيه محذوفى دارد كه آن را با آيات قبل پيوند مىدهد ، و در تقدير چنين است « لئلا تقول نفس » يا « حذرا ان تقول نفس . . . » ، در صورت دوم « مفعول له » براى « انيبوا و اسلموا و اتبعوا » خواهد بود - ان در جمله « * ( وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ ) * » مخففه از مثقله است و در اصل « انى كنت لمن الساخرين » بوده است .